का वाढताहेत अफेअर?

 विवाहाच्या योग्य वेळेची शोधार्थ : वयात येण्यापासून लग्नापर्यंतचा वाढता अंतर आणि त्याचे सूक्ष्म परिणाम

जीवनाच्या प्रवाहात काही टप्पे असे असतात, जे नैसर्गिक नियमांनी बांधलेले असतात. वयात येणे – ते शारीरिक परिपक्वतेचे पहिले पाऊल – आणि विवाह – जो जीवनाला स्थिरता आणि संतुलन देतो – हे दोन टप्पे एकमेकांशी जवळून जोडलेले आहेत. प्राचीन काळापासून भारतीय संस्कृतीत विवाह हा केवळ सामाजिक बंधन नव्हे, तर शारीरिक आणि मानसिक गरजांची नैसर्गिक पूर्तता मानला गेला आहे. परंतु आधुनिक युगात शिक्षण, करिअर आणि आर्थिक स्वावलंबनाच्या नावाखाली विवाहाचे वय दिवसेंदिवस पुढे ढकलले जात आहे. जसे बालविवाहाचे दुष्परिणाम समाजाने अनुभवले आहेत, तसेच अनावश्यक उशिरा विवाहही समाजाच्या नैतिक आणि सामाजिक आरोग्याला हानी पोहोचवतो.

वयात येण्याचे आणि विवाहाचे बदलते अंतर : एक दृष्टिक्षेप

भारतात मुलींच्या वयात येण्याचे सरासरी वय (मेनार्क किंवा पाळी सुरू होणे) सुमारे १२-१३ वर्षे आहे. अनेक अभ्यासांनुसार, स्तन विकास (थेलार्क) १०-११ वर्षांपासून सुरू होतो, तर मुलांमध्ये हे वय ११-१२ वर्षे आहे. म्हणजेच, हार्मोनल बदल आणि शारीरिक आकर्षणाच्या भावना १०-१३ वर्षांपासूनच जागृत होतात.

दुसरीकडे, राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्व्हे (NFHS-5, २०१९-२१) नुसार, महिलांचे पहिल्या विवाहाचे सरासरी वय सुमारे २२-२३ वर्षे आहे, तर पुरुषांचे २६-२८ वर्षे. कायद्याने मुलींसाठी १८ आणि मुलांसाठी २१ वर्षे किमान वय असले तरी प्रत्यक्षात हा गॅप १०-१५ वर्षांचा होतो. हा अंतर पूर्वीपेक्षा वाढला आहे, कारण उच्च शिक्षण आणि नोकरीच्या शोधात विवाह लांबवला जातो.

उशिरा विवाहाचे सूक्ष्म दुष्परिणाम : नैतिक आणि सामाजिक संतुलनाचा भंग

हा वाढता अंतर शारीरिक गरजांना दाबून ठेवतो, ज्यामुळे तरुण मन विवाहपूर्व लैंगिक संबंधांकडे वळते. NFHS-5 नुसार, अविवाहित तरुणांमध्ये (१५-२४ वयोगट) विवाहपूर्व संबंधांचे प्रमाण शहरांमध्ये आणि शिक्षित वर्गात अधिक आहे – महिलांमध्ये १-३% आणि पुरुषांमध्ये ७-१६%. इतर अभ्यास सांगतात की, शहरी भागात हे प्रमाण २०-३०% पर्यंत पोहोचते.

लग्नाला उशीर झाल्यास:

शारीरिक गरजांची अनैसर्गिक दिशा: संमतीने संबंध ठेवले तरी अनियोजित गर्भधारणा, आरोग्य समस्या किंवा मानसिक तणाव उद्भवतो.

दबाव आणि नैतिक पतन: प्रेमाच्या नावाने दबाव, धमक्या किंवा जबरदस्ती – जे मनाविरुद्ध असल्यास बलात्कारासमान गुन्हा ठरते.

व्यभिचाराचा वाढता प्रसार: विवाहित जीवनातही असमाधान राहिल्यास विवाहबाह्य संबंध वाढतात, ज्यामुळे कुटुंबे विखुरतात आणि समाजाची नैतिकता ढासळते.

दोन्ही टोकांचा धोका : बालविवाह आणि उशिरा विवाह

बालविवाहाचे छायाचित्र: लहान वयात लग्नामुळे शिक्षण थांबते, मातृ-बाल आरोग्य धोक्यात येते (कुपोषण, बालमृत्यू) आणि मानसिक विकास अपूर्ण राहतो. NFHS-5 नुसार, २०-२४ वयोगटातील महिलांमध्ये १८ वर्षांपूर्वी विवाहाचे प्रमाण २३-२७% आहे.

उशिरा विवाहाचे सावट: शारीरिक गरजा दाबल्याने व्यसने, अनैतिक संबंध किंवा मानसिक असंतुलन वाढते. धार्मिक दृष्टिकोनातून विवाह हा गरजा पूर्तीचा पवित्र मार्ग आहे. योग्य वयात विवाह केल्यास हे संतुलन साधता येते.

पुरुषप्रधान समाजातील वास्तव आणि स्त्रीची सुरक्षा

आपला समाज अजूनही पुरुषसत्ताक आहे. विवाहपूर्व संबंधांचा कलंक प्रामुख्याने स्त्रीला लागतो – सामाजिक बहिष्कार, मानसिक यातना आणि कुटुंबावर ओझे. मैत्रिणींनो, तुमचे शरीर तुमचे स्वत्व आहे. नकार देण्याचा अधिकार अटळ आहे. चुंबनापर्यंत पोहोचले तरी पूर्ण संबंधांना 'ना' म्हणता येते. मनाविरुद्ध घडले तर ते बलात्कार आहे.

सुरक्षिततेसाठी ठाम राहा:

निरोध वापर अनिवार्य करा – एकाच संबंधातून गर्भधारणा शक्य आहे.

स्वतःच्या आदराला प्राधान्य द्या, ठामपणे मते मांडा.

संतुलित मार्ग : योग्य वेळी विवाहाचे प्रोत्साहन

शिक्षण आणि करिअर महत्वाचे आहेत, परंतु विवाहाला अनावश्यक उशीर नको. पालकांनी कायद्याच्या चौकटीत योग्य वयात विवाहाची व्यवस्था करावी. तरुणांनी नैतिकता जपावी आणि सांस्कृतिक मूल्ये अंगीकारावी. समाजाने खुलेपणाने चर्चा करावी, परंतु अनैतिकतेला थारा न द्यावा.

शेवटी, जीवनाच्या या प्रवाहात संतुलनच सर्वोत्तम आहे. बालविवाह टाळा, उशिराही टाळा. योग्य वेळी विवाहाने वैयक्तिक सुख, कुटुंबीय स्थिरता आणि समाजाची नैतिकता अखंड राहील. स्वाभिमान जागृत ठेवा, ठाम राहा! 🙏