shabdgandha.com|Marathistory|Marathikatha|

पोस्ट्स

तृष्णा, स्वप्न आणि मानवी विकारांचे महाकाव्य : वि. स. खांडकरांची ‘ययाती’

तृष्णा, स्वप्न आणि मानवी विकारांचे महाकाव्य : वि. स. खांडेकरांची ‘ययाती’ मराठी साहित्याच्या पटलावर वि. स. खांडेकर यांचे नाव एका दीपस्तंभासारखे आहे. खांडेकरांचे इतर सर्व साहित्य वाचल्यानंतर जेव्हा वाचक ‘ययाती’ या कादंबरीकडे वळतो, तेव्हा त्याला एका गोष्टीची प्रकर्षाने जाणीव होती—लेखकाने आपल्या संपूर्ण आयुष्यातील विचारांचा, जीवनविषयक तत्त्वज्ञानाचा आणि समृद्ध भाषाशैलीचा ‘अर्क’ या एका कादंबरीत ओतला आहे. १९६० चे साहित्य अकादमी पारितोषिक आणि १९७९ चा सर्वोच्च 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' मिळवणारी ही कलाकृती आजही वाचकांच्या पसंतीस उतरून 'बेस्ट सेलर' (Best Seller) च्या यादीत अव्वल स्थानी विराजमान आहे. स्वप्नरंजकता की मानवी आशेचा धागा? खांडेकरांच्या लेखनावर अनेकदा अशी टीका केली जाती की त्यांनी 'वास्तविक जगण्यापेक्षा' स्वप्न, कल्पना आणि आदर्शांवर जास्त भर दिला. परंतु, माणसाच्या आयुष्याचे मूळ सत्य हे आहे की—स्वप्न आणि आशा हाच माणसाच्या जगण्याचा खरा धागा असतो. कठोर वास्तवाच्या दाहकतेत होरपळणाऱ्या माणसाला जेव्हा साहित्यातून एका स्वप्नाळू आणि तात्त्विक जगात नेले जाते, तेव्हा त्या...

नाना,अजून तुम्ही हवे होता?

ऑक्टोबर ०८, २०२६

" मृत्यू सदैव माझ्या सोबत असतो.या जगात कुणी बरोबर राहिलं किंवा नाही,शेवटी तो प्रत्येकाला भेटतोच.मृत्यूला टाळू शकेल असं कुणीच नसतं." असं नाना नेहमी म्हणतं. Nana Patekar नाना पाटेकरांनाही शेवटी गाठलं त्यानी. खरतर जीवन हीच एक रंगभूमी असते. विधाता प्रत्येकाला एक भूमिका देतो. प्रत्येक जण वाट्याला आलेली ती भूमिका वठवतो, आपापल्या परीने. कुणी कंजूषी करत नाही. कसूरही करत नाही. जीव ओतून जो तो स्वतःला वठवत राहतो. सिद्ध करत राहतो. Nana Patekar कुणी दखल घेतं; कुणी नाही. एक दिवशी पडदा पडतो. अंक संपतो. काही भूमिका मनात खोलवर रुजत जातात. मनाच्या तळाशी शेवाळत राहतात. काळजाची सलगी असते ना त्यांची? नाना पाहिले चित्रपटात... नाना पाहिले पडद्यावर... नाटकात. नाना कधी भेटले नाहीत, पण फार अप्रूप होतं त्यांचं. Nana Patekar अभिनय असेल. स्पष्ट बोलणं असेल. समाजभान असेल. सामाजिक बांधिलकी असेल. या साऱ्या गोष्टींपेक्षा त्यांचं जगणं व जीवनविषयक वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोन मला जास्त भावला होता. दुसऱ्यांचे अश्रू पुसण्याचा छंद जडून घेतला होता त्यांनी. फाटक्या-तुटक्या शेतकऱ्यांच्या डोईवरचं फाटकं आभाळ शिवून देण्याचा विड...

राजीनामा झाला; पण लोकशाहीचा विजय तेव्हाच, जेव्हा युवकांचा विश्वास परत मिळेल | विश्लेषण

जुलै २५, २०२६

राजीनामा झाला; पण लोकशाहीचा विजय तेव्हाच, जेव्हा युवकांच्या जखमांवर विश्वासाचे फुंकर घातले जातील राजीनामा हा पराभव नाही; उत्तरदायित्वाची सुरुवात आहे अखेर राजीनामा झाला. खरं तर तो खूप आधी व्हायला हवा होता. कारण काही निर्णय केवळ राजकीय नसतात, तर ते नैतिक जबाबदारीशीही जोडलेले असतात. जनतेचा रोष उफाळून आला, युवक रस्त्यावर उतरले, आंदोलन तीव्र झाले आणि राज्यकर्त्यांवर उत्तरदायित्व स्वीकारण्याची वेळ आली. अशा वेळी राजीनामा हा पराभवाचा नव्हे, तर लोकशाहीच्या सन्मानाचा निर्णय मानला जातो. लोकशाहीत सत्ताधारी आणि आंदोलनकर्ते यांच्यात संघर्ष होऊ शकतो; पण तो संघर्ष लोकशाहीच्या चौकटीत राहिला, तर त्याचा शेवट विजय-पराभवात होत नाही. तो उत्तरदायित्व, संवाद आणि विश्वासाच्या पुनर्स्थापनेत होतो. आंदोलनात हार-जीत नसते काहीजण या आंदोलनाकडे "सरकार हरले" किंवा "आंदोलन जिंकले" अशा नजरेतून पाहत आहेत. ही मानसिकता लोकशाहीला शोभणारी नाही. लोकशाहीत आंदोलन हे विरोधाचे शस्त्र नसून, संवादाचे माध्यम असते. सरकारने जनभावनांचा आदर करून निर्णय घेतला, तर त्यात सरकारचा पराभव नसतो. त्याचप्रमाणे आंदोलनकर्त्यांनी...

एका काॅलगर्लची डायरी भाग 9

जून १४, २०२६

एका काॅलगर्लची डायरी | प्रेम, वेदना आणि समाजातील वास्तवाची सत्यकथ भाग नववा पहाटेच्या पाच वाजत आल्या होत्या.पाऊस जरा थांबला होता पण राधा मॅडम थांबत नव्हत्या.त्या दोंघावर तुटून पडल्या होत्या.त्या दोन्ही शरीरामध्ये हात जोडण्या इतपत ही त्राण नव्हता राहिला.इतकं मारलं तरी ते फारसं बोलत नव्हते.मारून मारून किती मारणार?मॅडम ही घामाघूम झाल्या होत्या.तेवढयात एक कॉन्स्टेबल घाईघाईने आला. “मॅडम,आपल्या विवेक सरांचा फोन.”त्यांन निरोप दिला.विवेकचा फोन?त्या दचकल्याचं इतक्या पहाटे त्याचा कॉल का यावा?ते पण पोलीस स्टेशनमधील फोनवर.त्यांनी नॅपकीनने घाम पुसला.साडी आवरत आवरत त्या शांत चालत फोन जवळ आल्या.अजून ही त्या वर्दीत नव्हत्या.आता विवेकला काय सांगाव? सारं खरं सांगावा की खोटं? नको इतकं खरं त्याला सांगायला. फार टेन्शन घेतो तो. “विवेक तू?इतक्या पहाटे फोन?” पोलीस कॉन्स्टेबला दूर जाण्याचा इशारा करत त्या बोलल्या.विवेकचा नेमका कसा मूड काय माहित? पहाटे त्याचा अनेकदा रोमांटीक मूड असतो 'पहाटे पहाटे जाग आली. तुझी रेशमी मिठ्ठी सैल झाली.' हेच गाणं त्यानं अनेकदा पहाटे ऐकवलं आपल्याल...

एका काॅलगर्लची डायरी | प्रेम, वेदना आणि समाजातील वास्तवाची सत्यकथा

मे ३०, २०२६

एका काॅलगर्लची डायरी | प्रेम, वेदना आणि समाजातील वास्तवाची सत्यकथा Callgirl'sDairy marathi story भाग आठवा गाडीनं वेग घेतला होता.पाऊस जोरात चालू होता. त्याने मॅडमचे दोन्ही ही हात धरले होते.काचा बदं होत्या.ओरडून ही काही उपयोग होणार नव्‍हता.कॉलनीत क्वचितच गाडया येत जात होत्या.अश्या उच्चभ्रू कॉलनीच्या रस्त्याला मुळातचं कित्तीकशी रहादारी असणार? ज्या पध्दतीने तो मॅडमला ट्रीट करत होता त्यावरून त्याचा इरादा काही चांगला नव्हता.तो फारच वासना व्याकूळ झाला होता.मुळात त्यांच्या गाडीत बसणचं चूक होतं.दोन पुरूष असतानी आपण कसं त्या गाडीत बसावं?मॅडमचा कॉन्फीडन्स त्यांना नडला की काय?अशी भीती मॅडमलाचं वाटतं होती. चौधरी ही मागे दिसत नव्हता.त्यांना लोकेशनं ही कळणार नव्हतं कारण मोबाईल त्यानं फेकून दिला होता.मॅडमच्या अंगाला धरधरून घाम फुटला होता.त्यांच पडलेला पदर ही त्यांना सावरता येत नव्‍हता.त्यांनी दोन्ही हात त्यांचे गच्च पकडले होते. “प्लीज,गाडी थांबवा.मला कुठे नेत आहात.माझा मोबाईल.?” राधा मॅडम कळकळून बोलत होत्या.तो मॅडम...

राधा आणि भागवत पुराण: अप्रत्यक्ष उल्लेखाचे गूढ

मे २४, २०२६

राधा आणि भागवत पुराण: अप्रत्यक्ष उल्लेखाचे गूढ राधा कृष्ण हिंदू धर्मात महत्वाची देवी देवता आहेत.राधा व कृष्ण यांच प्रेम अतुट होतं.तसं मानलं जात. अनेक ठिकाणी राधाकृष्णाची मंदिरे आहेत अनेक उत्सव ही राधा व कृष्ण या नावाने साजरे करतात राधा तत्व हे फार महत्वाचं तत्व आहे असं मानलं जातं. कृष्णाच्या सदैव ह्रदयात वास असलेली कोण असेल तर ती आहे राधा? श्रीकृष्ण चरित्र हे राधेशिवाय पूर्ण कसे होऊ शकत? आपण चरित्र म्हणतो पण राधेशिवाय कृष्णचं कसा असू शकतो? असे भक्त म्हणतात.मानतात. इतक सारं असताना ही श्रीकृष्ण चरित्राचा महत्वाचा पौराणिक संदर्भ असलेल्या भागवत ग्रंथात मात्र राधेचा उल्लेख नाही. का? श्रीमद् भागवत पुराणात राधेचे नाव स्पष्टपणे घेतलेले नाही तरीही तिच्या अस्तित्वाची साक्ष पुराणकार साकल्याने देतात.भागवताच्या दशम स्कंधात (१०.३०.२८) गोपिकांच्या मुखातून एक ओळ निघते: “ अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वरः” “ निश्चितच या एका गोपीने भगवान श्रीहरींची पूर्ण आराधना केली आहे, म्हणून ते इतर सर्व सोडून तिच्याकडे एकांतात गेले.” वैष्णव आचार्य विश्वनाथ चक्रवर्ती, जीव गोस्व...