shabdgandha.com|Marathistory|Marathikatha|

पोस्ट्स

राजू बन गया जंटल मॅन... आणि आम्ही स्वप्नाळू इंजिनिअर!

राजू बन गया जंटल मॅन... आणि आम्ही स्वप्नाळू इंजिनिअर! राजू बन गया जंटल मॅन... आणि आम्ही स्वप्नाळू इंजिनिअर! काही चित्रपट आपण पाहतो आणि विसरून जातो. काही चित्रपट मात्र आपल्या आयुष्याच्या एखाद्या विशिष्ट वळणावर येतात आणि नकळत आपल्या जगण्याचा भाग होऊन जातात. त्यांची कथा पडद्यावर संपते; पण आपल्या मनात मात्र ती वर्षानुवर्षे सुरूच राहते. 'राजू बन गया जंटल मॅन' हा माझ्यासाठी असाच एक चित्रपट होता. मी इंजिनिअरिंगला असतानाचा तो काळ. वय स्वप्न पाहण्याचं, भविष्याची रंगीत चित्रं रंगवण्याचं आणि स्वतःच्या आयुष्याबद्दल भन्नाट कल्पना करण्याचं होतं. त्या दिवसांत कोणताही चित्रपट अगदी चवीने पाहिला जायचा. चित्रपट चांगला आहे की वाईट, त्याचं समीक्षण काय, त्यात कलात्मकता किती, यापेक्षा त्यात आपल्याला काही सापडतंय का, हे अधिक महत्त्वाचं असायचं. 'राजू बन गया जंटल मॅन' हा चित्रपट पाहण्याचा सल्ला आमच्या रेवती मॅडमनी दिला होता. रेवती मॅडम म्हणजे आमच्या अप्लाइड मेकॅनिक्स विभागाच्या प्रमुख. शिक्षक म्हणून त्यांच्याविषयी आदर होताच; पण त्यांनी सुचवलेला चित्रपट पाहण्याचीही एक उत्सुकता होती. चित्रपटाचा ना...

अभिराम भडकमकर यांची ‘सीता’ कादंबरी: स्त्रीशक्तीचे नवे दर्शन| समिक्षात्मक लेख

ऑक्टोबर ३०, २०२६

अभिराम भडकमकर यांची ‘सीता’ कादंबरी: स्त्रीशक्तीचे नवे दर्शन Seeta:Abhiram Bhadkmakar अभिराम भडकमकर यांची ‘सीता’ ही कादंबरी वाचताना एक गोष्ट प्रकर्षाने आणि दीर्घकाळ मनात राहते – लेखकाने रामायणातील सर्वात परिचित, पवित्र आणि बहुधा एकांगी ठरलेल्या पात्राला नव्याने, अधिक सखोल, मानवी आणि जटिल रूपात उभे करण्याचा प्रयत्न केला आहे. पारंपरिक कथनात सीता प्रामुख्याने पतिव्रता, दुःखसहनशील, शांत आणि नियतीची बळी म्हणून चित्रित होते. तिचे अस्तित्व बहुतांशी रामाच्या चरित्राच्या, धर्माच्या आणि सामाजिक अपेक्षांच्या चौकटीतच मर्यादित राहते. भडकमकर मात्र तिला विचार करणारी, स्वाभिमानाने उभी राहणारी, कठीण क्षणीही स्वतःचे अस्तित्व आणि आत्मसन्मान जाणणारी स्त्री बनवतात. हा दृष्टिकोनच कादंबरीचे मुख्य आकर्षण आहे आणि तो तिला केवळ पौराणिक पुनर्लेखनापलीकडे नेतो. पात्रचित्रणाची खोली आणि दुहेरीपणा कादंबरीची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे सीतेचे पात्रचित्रण. हनुमंताच्या शब्दांतून सुरू होणारे “कणखर करारी स्त्री” हे वर्णन केवळ घोषणा राहत नाही. ते संपूर्ण कथनात सातत्याने टिकून राहते आणि वाचकाला सतत जाणवत राहते. लक्ष्मण मूर्च...

तृष्णा, स्वप्न आणि मानवी विकारांचे महाकाव्य : वि. स. खांडकरांची ‘ययाती’

ऑक्टोबर १२, २०२६

तृष्णा, स्वप्न आणि मानवी विकारांचे महाकाव्य : वि. स. खांडेकरांची ‘ययाती’ मराठी साहित्याच्या पटलावर वि. स. खांडेकर यांचे नाव एका दीपस्तंभासारखे आहे. खांडेकरांचे इतर सर्व साहित्य वाचल्यानंतर जेव्हा वाचक ‘ययाती’ या कादंबरीकडे वळतो, तेव्हा त्याला एका गोष्टीची प्रकर्षाने जाणीव होती—लेखकाने आपल्या संपूर्ण आयुष्यातील विचारांचा, जीवनविषयक तत्त्वज्ञानाचा आणि समृद्ध भाषाशैलीचा ‘अर्क’ या एका कादंबरीत ओतला आहे. १९६० चे साहित्य अकादमी पारितोषिक आणि १९७९ चा सर्वोच्च 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' मिळवणारी ही कलाकृती आजही वाचकांच्या पसंतीस उतरून 'बेस्ट सेलर' (Best Seller) च्या यादीत अव्वल स्थानी विराजमान आहे. स्वप्नरंजकता की मानवी आशेचा धागा? खांडेकरांच्या लेखनावर अनेकदा अशी टीका केली जाती की त्यांनी 'वास्तविक जगण्यापेक्षा' स्वप्न, कल्पना आणि आदर्शांवर जास्त भर दिला. परंतु, माणसाच्या आयुष्याचे मूळ सत्य हे आहे की—स्वप्न आणि आशा हाच माणसाच्या जगण्याचा खरा धागा असतो. कठोर वास्तवाच्या दाहकतेत होरपळणाऱ्या माणसाला जेव्हा साहित्यातून एका स्वप्नाळू आणि तात्त्विक जगात नेले जाते, तेव्हा त्या...

नाना,अजून तुम्ही हवे होता?

ऑक्टोबर ०८, २०२६

" मृत्यू सदैव माझ्या सोबत असतो.या जगात कुणी बरोबर राहिलं किंवा नाही,शेवटी तो प्रत्येकाला भेटतोच.मृत्यूला टाळू शकेल असं कुणीच नसतं." असं नाना नेहमी म्हणतं. Nana Patekar नाना पाटेकरांनाही शेवटी गाठलं त्यानी. खरतर जीवन हीच एक रंगभूमी असते. विधाता प्रत्येकाला एक भूमिका देतो. प्रत्येक जण वाट्याला आलेली ती भूमिका वठवतो, आपापल्या परीने. कुणी कंजूषी करत नाही. कसूरही करत नाही. जीव ओतून जो तो स्वतःला वठवत राहतो. सिद्ध करत राहतो. Nana Patekar कुणी दखल घेतं; कुणी नाही. एक दिवशी पडदा पडतो. अंक संपतो. काही भूमिका मनात खोलवर रुजत जातात. मनाच्या तळाशी शेवाळत राहतात. काळजाची सलगी असते ना त्यांची? नाना पाहिले चित्रपटात... नाना पाहिले पडद्यावर... नाटकात. नाना कधी भेटले नाहीत, पण फार अप्रूप होतं त्यांचं. Nana Patekar अभिनय असेल. स्पष्ट बोलणं असेल. समाजभान असेल. सामाजिक बांधिलकी असेल. या साऱ्या गोष्टींपेक्षा त्यांचं जगणं व जीवनविषयक वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोन मला जास्त भावला होता. दुसऱ्यांचे अश्रू पुसण्याचा छंद जडून घेतला होता त्यांनी. फाटक्या-तुटक्या शेतकऱ्यांच्या डोईवरचं फाटकं आभाळ शिवून देण्याचा विड...

राजीनामा झाला; पण लोकशाहीचा विजय तेव्हाच, जेव्हा युवकांचा विश्वास परत मिळेल | विश्लेषण

जुलै २५, २०२६

राजीनामा झाला; पण लोकशाहीचा विजय तेव्हाच, जेव्हा युवकांच्या जखमांवर विश्वासाचे फुंकर घातले जातील राजीनामा हा पराभव नाही; उत्तरदायित्वाची सुरुवात आहे अखेर राजीनामा झाला. खरं तर तो खूप आधी व्हायला हवा होता. कारण काही निर्णय केवळ राजकीय नसतात, तर ते नैतिक जबाबदारीशीही जोडलेले असतात. जनतेचा रोष उफाळून आला, युवक रस्त्यावर उतरले, आंदोलन तीव्र झाले आणि राज्यकर्त्यांवर उत्तरदायित्व स्वीकारण्याची वेळ आली. अशा वेळी राजीनामा हा पराभवाचा नव्हे, तर लोकशाहीच्या सन्मानाचा निर्णय मानला जातो. लोकशाहीत सत्ताधारी आणि आंदोलनकर्ते यांच्यात संघर्ष होऊ शकतो; पण तो संघर्ष लोकशाहीच्या चौकटीत राहिला, तर त्याचा शेवट विजय-पराभवात होत नाही. तो उत्तरदायित्व, संवाद आणि विश्वासाच्या पुनर्स्थापनेत होतो. आंदोलनात हार-जीत नसते काहीजण या आंदोलनाकडे "सरकार हरले" किंवा "आंदोलन जिंकले" अशा नजरेतून पाहत आहेत. ही मानसिकता लोकशाहीला शोभणारी नाही. लोकशाहीत आंदोलन हे विरोधाचे शस्त्र नसून, संवादाचे माध्यम असते. सरकारने जनभावनांचा आदर करून निर्णय घेतला, तर त्यात सरकारचा पराभव नसतो. त्याचप्रमाणे आंदोलनकर्त्यांनी...

एका काॅलगर्लची डायरी भाग 9

जून १४, २०२६

एका काॅलगर्लची डायरी | प्रेम, वेदना आणि समाजातील वास्तवाची सत्यकथ भाग नववा पहाटेच्या पाच वाजत आल्या होत्या.पाऊस जरा थांबला होता पण राधा मॅडम थांबत नव्हत्या.त्या दोंघावर तुटून पडल्या होत्या.त्या दोन्ही शरीरामध्ये हात जोडण्या इतपत ही त्राण नव्हता राहिला.इतकं मारलं तरी ते फारसं बोलत नव्हते.मारून मारून किती मारणार?मॅडम ही घामाघूम झाल्या होत्या.तेवढयात एक कॉन्स्टेबल घाईघाईने आला. “मॅडम,आपल्या विवेक सरांचा फोन.”त्यांन निरोप दिला.विवेकचा फोन?त्या दचकल्याचं इतक्या पहाटे त्याचा कॉल का यावा?ते पण पोलीस स्टेशनमधील फोनवर.त्यांनी नॅपकीनने घाम पुसला.साडी आवरत आवरत त्या शांत चालत फोन जवळ आल्या.अजून ही त्या वर्दीत नव्हत्या.आता विवेकला काय सांगाव? सारं खरं सांगावा की खोटं? नको इतकं खरं त्याला सांगायला. फार टेन्शन घेतो तो. “विवेक तू?इतक्या पहाटे फोन?” पोलीस कॉन्स्टेबला दूर जाण्याचा इशारा करत त्या बोलल्या.विवेकचा नेमका कसा मूड काय माहित? पहाटे त्याचा अनेकदा रोमांटीक मूड असतो 'पहाटे पहाटे जाग आली. तुझी रेशमी मिठ्ठी सैल झाली.' हेच गाणं त्यानं अनेकदा पहाटे ऐकवलं आपल्याल...