मोदी-मेलोनी भेट आणि सोशल मीडियाची असभ्यता: वय-लिंगाची टिंगल कधी थांबेल?

इटलीच्या प्रधानमंत्री जॉर्जिया मेलोनी आणि भारताचे प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांच्या भेटीवरून रंगलेली चर्चा: असभ्यता की राजकीय संस्कृतीचा अपमान?

सध्याच्या सोशल मीडियाच्या युगात एका राजकीय भेटीचे फोटो, व्हिडिओ आणि छोटे-छोटे क्षण इतके व्हायरल होतात की, त्यामागील खरी राजनैतिक, आर्थिक आणि कूटनीतिक महत्त्वाकांक्षा पार दिसेनाशी होते. नुकत्याच रोममध्ये झालेल्या नरेंद्र मोदी आणि जॉर्जिया मेलोनी यांच्या भेटीचेही तेच झाले. चॉकलेट (मेलोडी टॉफी) भेट देणे, सेल्फी काढणे, एकत्र झाड लावणे, स्माइल्स आणि वार्म व्हिडिओ — हे सर्व क्षण इतके हायलाइट झाले की, दोन देशांच्या प्रमुखांमधील रणनीतिक भागीदारी, व्यापार लक्ष्ये, संरक्षण सहकार्य आणि जागतिक मुद्द्यांवरची चर्चा पार दुर्लक्षित झाली. यावरून जी चर्चा रंगली, ती दुर्दैवाने दोघांच्या लिंग, वय आणि व्यक्तिगत रसायनावर केंद्रित झाली. हे आपल्या सार्वजनिक संवादाची खोलवर असभ्यता दर्शवते का? हा प्रश्न विचारण्याची गरज आहे.

प्रथम, मूलभूत गोष्ट स्पष्ट करूया. ही भेट दोन राष्ट्रप्रमुखांची होती. एक स्त्री (इटलीची पंतप्रधान) आणि एक पुरुष (भारताचे पंतप्रधान). हे लिंगभेद किंवा वयभेदावर आधारित “रोमँटिक” किंवा “क्रिंजी” चर्चेचे कारण बनवणे किती निरर्थक आणि अपमानजनक आहे? जॉर्जिया मेलोनी यांचे वय सुमारे ४९ वर्षे आणि नरेंद्र मोदी यांचे वय सुमारे ७५ वर्षे. वयाची तुलना करणे, “म्हातारचळ” सारखे शब्द वापरणे किंवा “टपोरी” संदर्भ देणे — हे काय दर्शवते? हे दर्शवते की, आपला एक मोठा हिस्सा अजूनही नेत्यांना व्यक्ती म्हणून नव्हे तर “पुरुष-स्त्री” डायनॅमिक्समध्ये पाहतो. राजकीय नेत्यांच्या भेटींमध्ये औपचारिकता, सौजन्य आणि प्रतीकात्मक हावभाव हे नेहमीचेच असतात. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष, युरोपियन नेते, जपानचे पंतप्रधान — सर्वत्र असे क्षण घडतात. पण भारतात ते “व्हायरल” होऊन व्यक्तिगत टिंगल-टवाळीचे विषय बनतात.

या भेटीचे खरे महत्त्व काय होते? मे २०२६ मध्ये मोदींच्या युरोपियन दौऱ्याच्या शेवटी रोममध्ये दोन्ही नेत्यांनी भारत-इटली संबंधांना “Special Strategic Partnership” च्या स्तरावर उन्नत केले. व्यापाराचे लक्ष्य २०२९ पर्यंत २० अब्ज युरो, संरक्षण क्षेत्रात सहकार्य, AI, स्पेस, क्लीन एनर्जी, IMEC कॉरिडॉरसारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांवर चर्चा — हे मुद्दे गंभीर आहेत. भारत आणि इटली यांच्यातील व्यापार आधीच १४ अब्ज युरोच्या आसपास होता. हा भागीदारीचा विस्तार हा जागतिक भू-राजकारणात भारताच्या भूमिकेचा भाग आहे. पण सोशल मीडियावर “मेलोडी” टॉफीचा व्हिडिओ, मेलोनींचे सेल्फी आणि “मेलोडी रिझ” मीम्स यांनी हे सर्व पार झाकले.

आपली संस्कृती आणि सार्वजनिक संवादाची अधोगती

लेखक म्हणतो, “हे सर्व आपल्या दृष्टिकोनाचे आणि आपल्या उदात संस्कृतीचे असभ्य प्रदर्शन नव्हते काय?” — यात बरेच तथ्य आहे. भारतीय संस्कृतीत अतिथी देवो भवः, सौजन्य, शिष्टाचार यांचा उल्लेख अभिमानाने केला जातो. पण सोशल मीडियावर आपण जे प्रदर्शन करतो ते नेमके उलटे. दोन प्रमुख नेत्यांच्या भेटीला “फ्लर्ट” किंवा “ओल्ड मॅन अँड यंग वुमन” अँगल देणे हे प्रौढ आणि संस्कृतिमान समाजाचे लक्षण नाही. हे पुरुषसत्ताक मानसिकतेचेही प्रदर्शन आहे, ज्यात स्त्री नेत्याला तिच्या पदाऐवजी “स्त्री” म्हणून पाहिले जाते. मेलोनी यांच्यासारखी आक्रमक, राष्ट्रीयवादी आणि लोकप्रिय नेते (Brothers of Italy पक्षाची संस्थापक) यांना केवळ “यंग” म्हणून रिड्यूस करणे ही बौद्धिक दरिद्रीता आहे.

मोदी भक्त “चांगुलपणा” आणि “सॉफ्ट पॉवर” च्या टिमक्या वाजवतात, तर विरोधक “म्हातारचळ” किंवा “घरात समस्या असताना परदेशात मजा” असे टाकतात. दोन्ही बाजूंची ही प्रतिक्रिया एकमेकांची आरसा आहे. दोघेही मुद्द्यांऐवजी व्यक्ती आणि व्यक्तिगत इमेजवर फोकस करतात. पंतप्रधानांच्या दौऱ्यावर चर्चा व्हायला हवी: खर्च किती? परिणाम काय? राष्ट्रीय हित साधले का? IMEC सारख्या प्रकल्पात इटलीची भूमिका काय? चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर युरोपात भारताचे स्ट्रॅटेजिक आउटरीच किती प्रभावी? पण हे चर्चेचे विषय दुर्लक्षित राहतात. त्याऐवजी “इज्जत गेली ना देशाची?” असे भावनात्मक आक्रोश.

प्लॅन केलेले डिप्लोमसीचे क्षण

मेलोनींना दिलेली “मेलोडी” टॉफी, सेल्फी, झाड लावणे — हे सहज नव्हते, हे प्लॅन केलेले होते. हे आधुनिक डिप्लोमसीचे भाग आहेत. “सॉफ्ट पॉवर” आणि “पर्सनल केमिस्ट्री” नेते वापरतात. ओबामा-मेडवेदेव, मर्कल-मॅक्रॉन, किंवा मोदी-ट्रम्प यांच्या भेटींमध्येही असे क्षण होते. मेलोनींनी हिंदीत “परिश्रम सफलता की कुंजी” असे म्हणणे, झुमके घालणे — हे भारताशी सांस्कृतिक जवळीक दाखवण्याचा प्रयत्न आहे. पार्ले इंडस्ट्रीजचे शेअर्स वाढणे हे बोनस. पण याला “टपोरीपणा” म्हणणे चुकीचे आहे. मोदी टपोरी नाहीत, मेलोनी तर खासगी जीवनात कठोर राजकारणी आहेत. दोघेही प्रौढ, अनुभवी नेते आहेत.46aa52

या घटनेतून भारताची “थोर असभ्यता” दिसते का? हो, काही प्रमाणात. कारण आपला सार्वजनिक संवाद इतका सतहीन, व्यक्तिगत आणि भावनाप्रधान झाला आहे की, राष्ट्रीय हितांवर गंभीर बहस होत नाही. एका बाजूला मोदींच्या परराष्ट्र धोरणाची स्तुती (QUAD, G20, युरोपियन आउटरीच), दुसऱ्या बाजूला आर्थिक असंतोष, बेरोजगारी, महागाई यावर प्रश्न. दोन्ही चर्चा वेगळ्या व्हायला हव्यात. पण एका व्हायरल सेल्फीमुळे सर्व काही “मेलोडी” बनते.

व्यापक संदर्भ आणि तुलना

जागतिक स्तरावर नेत्यांच्या भेटींमध्ये असे ह्यूमन टच नेहमी असतो. फ्रान्सचे मॅक्रॉन आणि ब्राझीलचे लुला, किंवा ब्रिटनचे नेते आणि इतर — सर्वत्र. पण भारतात सोशल मीडिया, टीआरपी आणि राजकीय ध्रुवीकरणामुळे हे अतिरंजित होते. मेलोनी यांच्यावर “इटालियन” असल्याने पूर्वी सोनिया गांधींवर टीका करणारे आता “मेलोनींना स्वीकार” करतात, तर विरोधक त्याला हायपॉक्रसी म्हणतात. हे राजकारणाचे चक्र आहे. पण यात राष्ट्राची इज्जत जाते का? राष्ट्राची इज्जत जाते तेव्हा जेव्हा आपण मुद्द्यांवर बोलत नाही, फक्त व्यक्तींवर टीका करतो.

पंतप्रधानांच्या दौऱ्याचा खर्च, परिणाम, फायदे-तोटे यावर चर्चा अपेक्षित आहे. उदाहरणार्थ, या दौऱ्यात FAO Agricola Medal मिळणे, शेतकऱ्यांना समर्पित करणे, संरक्षण रोडमॅप — यांचे विश्लेषण व्हायला हवे. परराष्ट्र धोरण हे सतत चालणारे प्रक्रिया आहे. एका भेटीने सर्व बदलत नाही, पण दिशा दाखवते.d962ba

आपल्या संस्कृतीचे प्रतिबिंब

भारतीय संस्कृती उदात्त आहे — पण ती सोशल मीडियावर दिसत नाही. आपण “वय” आणि “लिंग” पलीकडे जाऊन नेत्यांना त्यांच्या कार्याने मोजायला शिकलो पाहिजे. मेलोनी यांचा उदय इटलीच्या राष्ट्रीयवादातून झाला, मोदींचा भारतीय विकास आणि सांस्कृतिक आत्मविश्वासातून. दोघेही आपापल्या देशात विवादास्पद पण प्रभावी. त्यांच्या भेटीतून भारत-इटलीचे भविष्य घडू शकते — क्लीन टेक, डिफेन्स मॅन्युफॅक्चरिंग, व्यापार वाढीने. पण आपण त्याऐवजी “क्रिंजी” मीम्स बनवतो.

ही चर्चा केवळ या एका घटनेची नाही. ही आपल्या सार्वजनिक जीवनाची आहे. टीव्ही डिबेट्स, X (ट्विटर), इन्स्टाग्राम — सर्वत्र सनसनी आणि व्यक्तिगत हल्ले. गंभीर विश्लेषणाची कमतरता. राजकारण हे सेवा आहे, मनोरंजन नाही. पण आपण ते मनोरंजन बनवले आहे.

निष्कर्ष: सुधारण्याची गरज

पंतप्रधान मोदींच्या दौऱ्यावर निश्चितच चर्चा व्हावी — हेतू, खर्च, परिणाम, राष्ट्रीय हित. मेलोनींसोबतच्या भेटीतील सौजन्यपूर्ण क्षण हे डिप्लोमसीचे साधन आहेत, ते अपमानजनक नाहीत. वय, लिंग किंवा “टपोरी” संदर्भ काढणे हे आपल्या संस्कृतीला आणि बुद्धिमत्तेला अपमान आहे. आपण प्रगत राष्ट्र होण्याची स्वप्ने पाहतो, पण संवाद प्रगत करायला हवा.

  परशुराम  सोंडगे, बीड